Cờ vua là môn thể thao trí tuệ có nguồn gốc lâu đời và được ưa thích trên toàn thế giới. Để chơi được cờ vua, người chơi cần phải nắm vững những quy tắc và luật chơi trong trò chơi này. Các quy tắc và luật chơi này bao gồm cách di chuyển các quân cờ, quy tắc ăn quân, quy tắc thắng thua và các trường hợp hòa cờ.
Bài viết “luật chơi cờ vua, cách đi, quy tắc thắng thua và các trường hợp hòa cờ” sau đây sẽ cung cấp cho người mới học chơi cờ vua những thông tin tổng quát nhất về “luật chơi cờ vua, cách đi, quy tắc thắng thua và các trường hợp hòa cờ” nhằm tạo tiền đề giúp cho người chơi có thể tập luyện được môn cờ vua
1. Giới thiệu về cờ vua
1.1. Nguồn gốc của cờ vua
Cờ vua hiện đại ngày nay được phát triển từ các trò chơi cổ tương tự có nguồn gốc từ Ấn Độ và Ba Tư vào khoảng thế kỷ thứ 7 và dần dần lan rộng ra toàn thế giới nhờ sự giao thương, buôn bán và các cuộc mở rộng lãnh thổ của các quốc gia.
Trong quá trình đó; các quân cờ, bàn cờ và luật chơi, cũng như tên gọi cờ vua như ngày nay mới dần dần được hình thành. Luật chơi cờ vua hiện đại ngày nay được FIDE (tổ chức liên kết các liên đoàn cờ vua trên thế giới) xuất bản trong cuốn Handbook.
1.2. Bàn cờ vua và các quân cờ
Nhìn chung bàn cờ vua là một mặt phẳng hình vuông được tạo thành từ sự đan xen của 8 hàng và 8 cột tạo thành 64 ô vuông đen trắng. Việc xác định tọa độ của các quân cờ phụ thuộc vào các ký tự số và chữ ở rìa bàn cờ
Mỗi bên có 16 quân cờ bao gồm 1 hậu, 1 vua, 2 tượng, 2 mã và 8 quân tốt. Trong cờ vua hình dạng của các quân tốt thường được làm nhỏ hơn các quân còn lại, điều này cũng phản ánh phần nào vị thế của quân tốt trong bàn cờ
1.3. Vị trí sắp xếp các quân cờ
Trước khi bắt đầu một ván cờ, các quân cờ luôn phải được đặt ở một vị trí xuất phát cố định trên bàn cờ. Vị trí đặt quân của các quân cờ từ trái qua phải ở ô hàng ngang đầu tiên của mỗi bên sẽ là: xe, mã, tượng, hậu, vua và tiếp theo từ phải qua trái sẽ là xe, mã, tượng. Ở ô hàng ngang tiếp của mỗi bên sẽ là hàng ngang bao gồm 8 quân tốt.
2. Luật chơi môn cờ vua
Cờ vua là môn thể thao trí tuệ không khó để bắt đầu chơi, nhưng đầy đa dạng và biến hóa khi người chơi đã nắm vững được luật chơi và các quy tắc chơi cờ vua. Luật chơi và các quy tắc trong cờ vua được liệt kê theo từng nội dung cụ thể như sau
2.1. Quy tắc đi quân trong cờ vua
Theo luật chơi cờ vua. Mỗi nước đi chỉ được di chuyển 1 quân cờ, người chơi sẽ di chuyển các quân cờ luân phiên theo lượt của mình, người cầm cờ trắng thường được quyền đi trước ở nước đi đầu tiên, các quân cờ chỉ được di chuyển trong phạm vi các ô vuông của bàn cờ.
2.1.1. Đi quân theo đường thẳng
* Quân xe: Có thể di chuyển ngang hoặc dọc theo đường thẳng nhưng không được nhảy qua quân khác
*Quân tốt: Chỉ có thể tiến lên 1 ô theo đường thẳng, nước đi đầu tiên có thể tiến lên 2 ô trong một lượt đi. Quân tốt không thể nhảy qua quân khác. Quân tốt là đơn vị quân duy nhất không thể đi lùi trong cờ vua
*Quân vua: Có thể di chuyển đến ô bất kỳ theo đường thẳng hoặc đường chéo liền kề vị trí đứng của nó nhưng mỗi nước đi chỉ được di chuyển 1 ô
*Quân hậu: Quân hậu là sự kết hợp của xe và tượng trong bàn cờ. Quân hậu có thể đi ngang hoặc đi dọc theo đường thẳng và đi chéo nhưng cũng không được nhảy qua quân khác
2.1.2. Đi quân theo các hướng khác
*Quân Tượng: Có thể di chuyển theo đường chéo nhưng không được nhảy qua quân khác
*Quân mã: Là quân đặc biệt trong cờ vua, quân mã di chuyển tương tự như hình chữ L: Với sự kết hợp của 2 ô hàng ngang và 2 ô hàng dọc nối liền liên tiếp với nhau tạo thành hình chữ L. Đây là đơn vị quân duy nhất trong cờ vua có thể nhảy qua các quân khác. Tạo cho người chơi sự linh hoạt khi sử dụng đơn vị quân này
2.2. Quy tắc ăn quân
2.2.1. Ăn quân theo ô đường đi
Trong cờ vua người cầm quân đen có thể ăn quân trắng hoặc ngược lại nếu quân của đối phường nằm ở vị trí trên ô đường đi của quân mình và không bị chắn bởi các quân khác nằm giữa
Ví dụ: Quân tượng có thể di chuyển theo đường chéo thì có thể ăn quân trên đường chéo đấy
2.2.2. Ăn quân theo các trường hợp khác
Ngoài ra còn có những đơn vị quân chỉ thực hiện được việc ăn quân trong các trường hợp sau:
*Quân tốt: mặc dù đi theo đường thẳng nhưng thực hiện việc ăn các quân ở 2 ô chéo phía trước nó
Quân tốt còn một trường hợp khác có thể ăn quân theo luật bắt tốt qua đường được hiểu như sau:
Khi quân tốt của bên trắng thực hiện nước đi đầu tiên tiến lên 2 ô mà ở ô ngay bên cạnh trái hoặc phải đó có quân tốt của bên đen đang đứng. Trong trường hợp này quân tốt của bên đen được phép ăn quân tốt của bên trắng theo luật bắt tốt qua đường. Sau khi thực hiện nước ăn bắt tốt qua đường, quân tốt của bên đen sẽ di chuyển lên 1 ô chéo ngay đằng sau ô mà quân tốt của bên trắng bị ăn đã đứng
*Quân mã: Quân mã không thể ăn quân trên tất cả các ô đường đi của mình mà chỉ có thể thực hiện việc ăn quân ở ô cuối của nước đi tiếp theo hình chữ L mà quân mã có thể di chuyển đến
2.3. Quy tắc thắng thua
Là môn thể thao trí tuệ mang tính đối kháng cao, một ván cờ chỉ có thể kết thúc khi đã xác định được bên thắng và bên thua. Quy tắc thắng thua của cờ vua được hiểu cơ bản như sau.
*Thắng do nước chiếu hết: Việc chiếu hết có thể hiểu là quân vua đang bị đe dọa bởi một nước chiếu (Ví dụ: quân vua đang ở vị trí mà trong nước đi tiếp theo các quân của đối phương có thể ăn được quân vua) mà không còn phương án nào để có thể giúp cho quân vua không bị quân của đối phương ăn. Lúc này chiến thắng được tính cho bên đã ăn được quân vua
*Thắng do đầu hàng: Đầu hàng là việc người chơi tự nguyện nhận thua cuộc và chiến thắng sẽ lập tức được tính cho bên con lại
*Thắng do một bên vi phạm quá số lỗi cho phép: Trong các giải đấu luôn có quy định về việc phạt vi phạm trên các lỗi hành vi của người chơi. Nếu vi phạm quá số lỗi hành vi được cho phép người chơi có thể sẽ bị xử thua cuộc
2.4. Các trường hợp hòa cờ trong cờ vua
Hòa cờ được hiểu là việc khi cả hai bên trong khả năng các nước đi tiếp theo của mình hoặc ngay tại thời điểm ra yêu cầu hòa cờ nhận thấy không còn cơ hội chiến thắng ván đấu. Theo quy định của luật cờ vua. Các trường hợp hòa cờ phổ biến thường gặp như sau.
* Hòa khi Hai bên không còn đủ lực lượng thi đấu để chiếu hết cờ đối phương: Khi các quân của hai bên không còn đủ khả năng để bắt được quân vua của đối phương thì khi đó sẽ được xem là hai bên không còn đủ lực lượng thi đấu
* Hòa khi hết nước đi: Khi hết lượt một bên đi, quân vua không thể bị chiếu hết nhưng hết nước đi hợp lệ thì ván cờ đó được xử hòa
* Hòa cờ do luật 50 nước đi: Nếu cả hai người chơi không di chuyển một quân Tốt nào hoặc không ăn quân nào trong 50 lượt liên tục, ván cờ được tuyên là hòa.
2.5. Các luật đặc biệt trong cờ vua
Ngoài những luật chơi và quy tắc chơi giúp cho người chơi vận hành được hệ thống các quân cờ của mình. Cờ vua còn có những quy định đặc biệt vượt ngoài các quy tắc chơi thông thường trong bàn cờ, những quy định này được tạm gọi là luật đặc biệt trong cờ vua và mang đến cho cờ vua tính đặc trưng riêng biệt như
2.5.1. Luật nhập thành
Theo quy tắc đặc biệt nhất định, quân vua và quân xe có thể di chuyển đồng thời trong một nước đi nhập thành nếu đáp ứng được tất cả những điều kiện sau đây:
Quân vua và quân xe chưa được di chuyển trong bất kỳ nước đi nào trước đó.
Tất cả các ô giữa quân vua và quân xe đều phải trống
Quân vua chỉ được nhập thành khi không có bất kỳ mối đe dọa nào từ việc bị chiếu của các quân đối phương. Tức là các ô khoảng cách từ quân vua đến quân xe phải không được đối mặt các quân của đối phương một cách trực tiếp ko có che chắn
2.5.2. Luật phong tốt
Quân tốt sau khi tiến đến ô hàng ngang cuối cùng của đối phương sẽ được phong cấp thành các quân khác do người chơi tự chọn như mã, hậu, xe, tượng. Tùy vào mong muốn của người chơi
3. Phong trào cờ vua Việt Nam với việc áp dụng luật cờ vua cho thi đấu
3.1. Phong trào cờ vua ở Việt Nam
Phong trào cờ vua được du nhập vào Việt Nam và dần dần phát triển kể từ khi xã hội Việt Nam bị ảnh hưởng bởi những nền văn hóa Phương Tây, đặc biệt là từ những thập niên 90 của thế kỉ XX.
Kể từ đó cho đến nay, nhận được sự quan tâm và đầu tư rất lớn, cũng như việc áp dụng hiệu quả các quy định của luật cờ vua quốc tế dành cho thi đấu. Cờ vua Việt Nam hiện đang nắm giữ vị thế top đầu xếp hạng trong khu vực và thế giới.
Đó là minh chứng cho trí tuệ và bộ óc sáng ngời của người Việt Nam, là niềm tự hào cho dân tộc và cũng là minh chứng rõ nét nhất cho thấy sự phát triển to lớn của phong trào cờ vua ở Việt Nam.
3.2. Phong trào cờ vua với việc áp dụng luật cờ vua cho thi đấu
Ở Việt Nam, hầu hết các giải đấu đều đang áp dụng toàn bộ các quy định của luật cờ vua cho thi đấu trong quá trình tổ chức, thi đấu và trao giải:
Một phần vì tạo tiền đề để cờ vua Việt Nam hội nhập một cách nhanh chóng với các phong trào cờ vua quốc tế
Một phần vì hầu như những quy định trong luật cờ vua cho thi đấu khá dễ áp dụng và tuân theo cũng như mang tính chặt chẽ, logic sau nhiều lần được chỉnh sửa cho đến bây giờ.
Do đó, có thể nói phong trào cờ vua ở Việt Nam gắn liền với luật cờ vua cho thi đấu. Hoặc luật cờ vua cho thi đấu được du nhập vào Việt Nam trước rồi sau đó phong trào cờ vua mới bắt đầu hình thành.
