Trong suốt tiến trình lịch sử của các triều đại phong kiến Việt Nam. Không thể không nhắc tới vai trò của các vị vua Việt Nam. Các vị vua ấy không chỉ là những nhà lãnh đạo đất nước về mặt thể chế, chính trị mà họ còn là những nhà văn hóa, nhà tư tưởng lớn của dân tộc. Vai trò ấy càng được thể hiện một cách chi tiết và đầy đủ nhất trong các bộ sử ký của các triều đại. Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có một thống kê chính xác và thống nhất nào về tổng số các vị vua Việt Nam, điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, dẫn tới việc khó khăn khi tiếp cận số liệu để đối chiếu hay dẫn chứng khi nghiên cứu về lịch sử phong kiến Việt Nam hoặc khó khăn cho việc tìm hiểu tổng quát về quá trình lịch sử của các triều đại phong kiến Việt Nam. Nhằm làm cơ sở tiền đề để giải quyết các vấn đề trên.
Bài viết bài viết “Việt Nam có bao nhiêu vị vua” dưới đây sẽ tổng hợp các tư liệu lịch sử, đưa ra những nhận định và phân tích nhằm liệt kê một cách tổng quát nhất về số lượng các vị vua Việt Nam kể từ khi vị vua đầu tiên lên ngôi cho đến khi chế độ phong kiến kết thúc tại Việt Nam.
1. Khái quát chung
1.1. Tiêu chí để xác định một vị vua
Vua là người lãnh đạo đất nước, có quyền lực tối cao và tuyệt đối về quân sự, lập pháp và ngoại giao. Với sự tập trung quyền lực tối cao ấy, một đất nước chỉ có một vị vua duy nhất.
Có nhiều tiêu chí cụ thể khác nhau để xác định có phải là một vị vua hay không. Như vua chính thống, vua có thực quyền, vua của nhà nước độc lập tự chủ.v.v…Tuy nhiên trong bài viết này chỉ tập trung vào việc thống kê tổng quát nhất số lượng các vị vua Việt Nam qua đó cho một cái nhìn toàn diện về tiến trình lịch sử phong kiến Việt Nam. Chính vì vậy tiêu chí tổng quát nhất là vị vua đó phải có thực quyền lãnh đạo đất nước, phải đăng quang lên ngôi vua và thông báo cho nhân dân trong thiên hạ được biết. Hoặc có sự độc lập tự chủ và không phụ thuộc vào các quốc gia khác.
2. Các vị vua trong từng thời kỳ lịch sử Việt Nam
Để có thể thống kê một cách tổng quát nhất tổng số các vị vua, ta có thể tách lịch sử Việt Nam ra thành các thời kỳ lớn như sau:
2.1. Trong thời kỳ Hồng Bàng thị
Đây là thời kỳ tràn đầy ly kỳ và huyền huyễn của lịch sử Việt Nam. Cho đến nay một số sự thật về giai đoạn lịch sử này vẫn còn là một ẩn số khó giải đối với các nhà sử học. Để xác định chính xác tổng số các vị vua trong thời kỳ này, vẫn còn có nhiều mâu thuẫn liên quan đến số lượng các vị vua Hùng. Theo nhận định có căn cứ nhất, con số 18 vua Hùng tượng trưng cho 18 chi thứ chứ không phải là 18 vị vua. Tức là trong 1 chi thứ có thể có nhiều vị vua lên ngôi và kế thừa tên của chi thứ đó. Tuy nhiên do chưa có những căn cứ chính xác để chứng minh nhận định trên, bài viết này vẫn xác định nhà nước sơ khai đầu tiên của Việt Nam có 18 vị vua Hùng. Tiếp sau 18 vị vua Hùng là giai đoạn của An Dương Vương vị vua cuối cùng của thời kỳ này. Trên cơ sở đó có thể xác định trong thời kỳ này Việt Nam có khoảng 19 vị vua
2.2 Trong thời kỳ bị đô hộ bởi các triều đại phong kiến phương Bắc
Trong thời kỳ bị đô hộ bởi chế độ phong kiến phương Bắc. Đã có không ít những cuộc khởi nghĩa nổ ra và giành thắng lợi bước đầu nhưng dần lụi tàn về sau. Để tưởng nhớ công lao của những người lãnh đạo các cuộc nổi dậy ấy, nhân dân nhiều nơi đã lập đền thờ và suy tôn họ làm vua. Các vị vua trong giai đoạn này được liệt kê như. Trưng Trắc, Trưng Nhị, Triệu Thị Trinh, Lý Nam Đế, Triệu Quang Phục, Lý Nhật Tử, Mai Hắc Đế, Khúc Thừa Dụ, Khúc Hạo, Bố Cái Đại Vương ( Phùng Hưng). Trên cơ sở đó có thể xác định trong giai đoạn này có 10 vị vua.
2.3 Trong thời kỳ độc lập tự chủ
Trong thời kỳ độc lập tự chủ Việt Nam đã trải qua các triều đại như Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hồ, Hậu Trần, Lê Sơ, Mạc, Trịnh, Chúa Nguyễn, Tây Sơn, nhà Nguyễn. Nhìn chung để thống kê tổng quát nhất số lượng các vị vua của thời kỳ này, có thể chia thời kỳ này thành hai giai đoạn nhỏ như sau. Giai đoạn từ buổi đầu của nền độc lập tự chủ cho đến khi bị nhà Minh đô hộ và giai đoạn từ triều đại nhà Lê Sơ đến nhà Nguyễn.
Trong giai đoạn từ buổi đầu của nền độc lập tự chủ đến khi bị nhà Minh đô hộ vào năm 1407, Việt Nam đã trải qua tất cả 7 triều đại bao gồm nhà Ngô, nhà Đinh, nhà Tiền Lê, nhà Lý, nhà Trần, nhà Hồ, Hậu Trần và tất thảy khoảng 34 vị vua.
Con số này có liệt kê cả những vị gây tranh cãi về ngôi vua như Trần Hưng Khánh, Trần Trùng Quang đây hai vị hậu duệ hoàng tộc thời Trần vì có công trong việc chống giặc ngoại xâm, họ được nhiều sử sách và nhân dân coi là 2 vị vua chính thống của nhà Trần và nước Đại Việt.
Nhà Ngô (3 vị): Ngô Vương, Dương Bình Vương, Ngô Xương Văn,
Nhà Đinh (2 vị): Đinh Tiên Hoàng, Đinh Phế Đế
Nhà Tiền Lê (3 vị): Lê Đại Hành, Lê Trung Tông, Lê Long Đĩnh
Nhà Lý (9 vị): Lý Thái Tổ, Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lý Thần Tông, Lý Anh Tông, Lý Cao Tông, Lý Huệ Tông, Lý Chiêu Hoàng
Nhà Trần (15 vị): Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông, Trần Minh Tông, Trần Hiến Tông, Trần Dụ Tông, Dương Nhật Lễ, Trần Nghệ Tông, Trần Duệ Tông, Trần Phế Đế, Trần Thuận Tông, Trần Thiếu Đế, Trần Hưng Khánh Và Trần Trùng Quang
Nhà Hồ (2 vị): Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương
Trong giai đoạn 2: Giai đoạn giành độc lại từ tay nhà Minh đến khi chế độ phong kiến Việt Nam hoàn toàn chấm dứt, đã trải qua tất cả 6 triều đại trong đó có nhà Lê Sơ, Hậu Lê, Mạc, Trịnh, chú Nguyễn, Tây Sơn, nhà Nguyễn với khoảng 70 vị vua. Con số này có liệt kê cả những vị chúa trong thời kỳ cát cứ phân tranh theo tiêu chí khái quát nhất để xác định một vị vua là về lãnh thổ, thực quyền và sự độc lập không bị phụ thuộc.
Nhà Lê Sơ (10 vị): Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông, Lê Nghi Dân, Lê Thánh Tông, Lê Hiến Tông, Lê Túc Tông, Lê Uy Mục, Lê Trương Dực, Lê Chiêu Tông, Lê Cung Hoàng
Nhà Mạc (5 vị): Mạc Đăng Dung, Mạc Thái Tông, Mạc Hiến Tông, Mạc Tuyên Tông, Mạc Mậu Hợp
Nhà Hậu Lê (16 vị): Lê Trang Tông, Lê Trung Tông, Lê Anh Tông, Lê Thế Tông, Lê Kinh Tông, Lê Thần Tông, Lê Chân Tông, Lê Thần Tông, Lê Huyền Tông, Lê Gia Tông, Lê Hy Tông, Lê Đế Duy Phường, Lê Thuần Tông, Lê Ý Tông, Lê Hiến Tông, Lê Mẫn Đế
Triều tây sơn (3 vị): Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ
Chúa trịnh (14 vị): Trịnh Cối, Trịnh Tùng, Trịnh Tráng, Trịnh Tạc, Trịnh Căn, Trịnh Bách, Trịnh Bính, Trịnh Cương, Trịnh Giang, Trịnh Doanh, Trịnh Sâm, Trịnh Cán, Trịnh Tông, Trịnh Bồng
Chúa nguyễn (10 vị): Nguyễn Hoàng, Nguyễn Phúc Nguyên, Nguyễn Phúc Lan, Nguyễn Phúc Tần, Nguyễn Phúc Trăn, Nguyễn Phúc Chu, Nguyễn Phúc Chú, Nguyễn Phúc Khoát, Nguyễn Phúc Thuần, Nguyễn Phúc Ánh
Nhà nguyễn (12 vị): Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, Nguyễn Dục Đức, Nguyễn Hiệp Hòa, Nguyễn Giản Tông, Nguyễn Hàm Nghi, Nguyễn Cảnh Tông, Nguyễn Thành Thái, Nguyễn Duy Tân, Nguyễn Hoằng Tông, Nguyễn Bảo Đại.
Trong cả hai giai đoạn của thời kỳ độc lập tự chủ có tất cả khoảng tầm 104 vị vua. Các vị vua này là một phần không thể thiếu của lịch sử dân tộc, là chứng nhân của lịch sử chứng kiến việc hình thành hay suy vong của một triều đại.
3. Việt Nam có bao nhiêu vị vua
Kể từ thời kỳ đầu dựng nước cho đến khi chế độ phong kiến chính thức chấm dứt tại Việt Nam. Có thể thống kê một cách khái quát nhất rằng Việt Nam có khoảng 133 vị vua. Con số 133 này không chỉ là con số thống kê mà còn là biểu tượng cho tinh thần tự chủ, ý chí quật cường và khát vọng trường tồn của dân tộc Việt Nam. Họ không chỉ đại diện cho quyền lực chính trị của một thời đại, mà còn phản ánh trình độ tổ chức xã hội, tư duy quản lý quốc gia, bản sắc văn hóa và tầm vóc trí tuệ của người Việt qua từng giai đoạn lịch sử. Có những vị vua ghi dấu ấn bằng những chiến công hiển hách, những cải cách tiến bộ; cũng có những vị vua để lại bài học sâu sắc về sự suy vong khi đất nước chia rẽ, lòng dân ly tán.
Nghiên cứu về các vị vua Việt Nam, không chỉ nhằm hiểu rõ hơn về quá khứ, mà còn giúp thế hệ hôm nay và mai sau nhận thức sâu sắc giá trị của độc lập, chủ quyền, hòa bình và trách nhiệm đối với vận mệnh dân tộc. Lịch sử không chỉ để ghi nhớ, mà còn để soi chiếu hiện tại và định hướng tương lai. Việc tìm hiểu “Việt Nam có bao nhiêu vị vua” chính là một cách để trân trọng hơn những hy sinh của cha ông, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và nuôi dưỡng lòng tự hào, tự tôn Việt Nam trong mỗi con người hôm nay.
Từ việc đối chiếu các nguồn tư liệu lịch sử. Từ truyền thuyết thời Hùng Vương, giai đoạn Bắc thuộc, cho đến các triều đại phong kiến độc lập cho đến khi kết thúc chế độ phong kiến vào năm 1945 có thể khái quát rằng Việt Nam có khoảng 133 vị vua. Con số này không mang ý nghĩa tuyệt đối, mà là kết quả của sự chắt lọc, phân loại và đánh giá dựa trên các tiêu chí lịch sử tương đối phổ biến. Dù còn những tranh luận học thuật xoay quanh tính chính danh của một số nhân vật lịch sử, song không thể phủ nhận rằng mỗi vị vua dù tại vị lâu hay ngắn, dù thành công hay thất bại đều là một mảnh ghép quan trọng cấu thành nên lịch sử dân tộc Việt Nam. 133 vị vua này chính là tinh hoa của thời đại của mình và là minh chứng cho quá trình dựng nước và dữ nước của dân tộc. Tượng trưng cho khát vọng hòa bình và thống nhất, cho phẩm chất kiên cường bất khuất của con người Việt Nam.
