“Kỳ án vườn điều”; “người tù thế kỷ”; và nhiều cách gọi khác đều để chỉ về một kỳ án được dư luận hết sức quan tâm lúc bấy giờ. Chính là vụ án ông Huỳnh Văn Nén đã bị kết án oan sai là hung thủ đã giết bà Nguyễn Thị Bông, và bà Dương Thị Mỹ. Trải qua quá trình kiên trì đi tìm công lý của những người tin vào lẽ phải. Cuối cùng sự nghiêm minh, công bằng, công chính của pháp luật cũng đã được thực thi. Kẻ thủ ác đã phải trả giá cho hành vi của mình, và người bị kết án oan sai cũng đã được được bồi thường.
Tuy nhiên, những gì vụ án để lại không chỉ là hậu quả đối với một cá nhân hay một gia đình, mà còn là những dấu hỏi lớn với cả hệ thống tư pháp thời điểm đó. Có thể nói trong lịch sử tố tụng Việt Nam. Vụ án “Huỳnh Văn Nén” là một vụ án gây ra nhiều tranh cãi nhất về thủ tục tố tụng, về quyền con người, và quyền được chứng minh vô tội. Bài viết “Huỳnh Văn Nén, người tù thế kỷ – Vụ Án vườn điều” được chia làm 5 phần. Dưới đây là Phần 1: “MỞ ĐẦU” sẽ cung cấp cho người đọc những thông tin về hai vụ án đầu tiên, về khởi đầu của những chuỗi bi kịch.
1. Cái chết trong vườn điều và khởi đầu của một kỳ án
1.1. Hoàn cảnh xảy ra vụ án
Tháng 4 năm 1993, tại một vùng quê thuộc xã Tân Minh, huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận. Nơi những vườn điều trải dài, thưa người qua lại. Một vụ án mạng xảy ra, lặng lẽ nhưng ám ảnh.
Nạn nhân là bà Dương Thị Mỹ, một người phụ nữ trung niên sống bằng nghề buôn bán nhỏ. Bà được biết đến là người có thói quen giữ vàng trong nhà, tích góp sau nhiều năm làm ăn. Chính điều này, về sau, được cho là động cơ của vụ án.
Một buổi sáng, người dân phát hiện bà Mỹ đã tử vong trong vườn điều nhà ông Hai Hoàng. Thi thể nằm giữa những tán cây thấp, xung quanh là đất đỏ khô cằn cùng với một vài vết máu đã khô. Trên người bà Mỹ có nhiều vết thương khác nhau do bị đánh và bị chém ở vùng đầu, mặt và nhiều vùng khác trên cơ thể. Khi được phát hiện, thi thể bà Mỹ đã có dấu hiệu phân hủy, dựa trên mức độ phát triển của giòi, bọ trên xác bà Mỹ có thể xác định thời gian chết trong khoảng từ 48-72 giờ (khoảng 3 ngày), các tài sản có giá trị – đặc biệt là vàng – đã biến mất. Hiện trường vụ án không phải là một không gian khép kín. Đó là một khu vực mở, rất rộng, ít người qua lại, không có nhân chứng trực tiếp.
Cơ quan điều tra địa phương nhanh chóng vào cuộc. Những ngày sau đó, hàng loạt người dân trong khu vực được triệu tập để lấy lời khai. Các mối quan hệ của nạn nhân được rà soát, từ người quen, hàng xóm cho đến những người từng có giao dịch làm ăn
Tuy nhiên, những dấu vết để lại rất mờ nhạt, không rõ ràng, chưa xác định được hung khí cụ thể cũng như rất khó để dựng lại diễn biến chính xác của vụ án
Thêm vào đó, không tìm thấy nhân chứng, không xác định được nghi phạm. Thời kỳ đó, cũng chưa có camera tại nhà, khu vực công cộng để trích xuất, nên vụ án trở lên khó khăn, rơi vào ngõ cụt
Một vụ án giết người, cướp tài sản đặc biệt nghiêm trọng, nhưng thiếu gần như toàn bộ yếu tố quan trọng để chứng minh, xác định tội phạm
Trong bối cảnh những năm 1990, khi điều kiện kỹ thuật điều tra còn hạn chế: Không có hệ thống camera, không có các dữ liệu điện tử
Việc phá án phụ thuộc chủ yếu vào: Chứng cứ vật chất, việc phạm tội quả tang, lời khai, người làm chứng, dấu vết tại hiện trường, khoanh vùng nghi phạm và kinh nghiệm điều tra truyền thống
1.2. Tạm đình chỉ điều tra
Sau một thời gian dài xác minh nhưng không đạt kết quả, chưa thể có thông báo kết luận chính thức về hung thủ. Tất nhiên, chưa thể khởi tố bị can và chưa có bản án nào được tuyên. Chỉ còn lại một dấu hỏi lớn. Người dân trong vùng bắt đầu gọi đó là “vụ án vườn điều” một cái tên đơn giản, nhưng ẩn chứa sự bất an kéo dài.
Thời gian trôi qua, ký ức về vụ án dần phai nhạt. Những người từng được triệu tập trở lại cuộc sống bình thường. Cơ quan điều tra chuyển sang những vụ việc khác.
Vụ án năm 1993, trên thực tế, đã bị tạm đình chỉ.
Không ai có thể ngờ rằng. Chính vụ án tưởng chừng đã khép lại này, năm năm sau, sẽ được “đào lên” từ một lời khai.
Một lời khai không chỉ thay đổi số phận của một người, mà còn kéo theo cả một gia đình. Và trở thành một trong những kỳ án lớn nhất trong lịch sử tố tụng Việt Nam.
Và khi vụ án quay trở lại, nó không còn là một hồ sơ nguội lạnh. Nó trở thành khởi đầu của một bi kịch kéo dài gần hai thập kỷ.
2. Vụ án thứ hai và sự xuất hiện của Huỳnh Văn Nén
2.1. Hoàn cảnh xảy ra vụ án thứ hai và sự xuất hiện của Huỳnh Văn Nén
Năm năm sau cái chết của bà Dương Thị Mỹ, cuộc sống tại xã Tân Minh, huyện Hàm Tân dần trở lại bình thường. Những vườn điều vẫn trổ hoa mỗi mùa. Người dân vẫn quen với nhịp sống chậm rãi của vùng quê ven biển. Vụ án năm 1993, theo thời gian, đã trở thành một câu chuyện cũ. Người ta nhắc lại nó như một ký ức mờ nhạt, không còn nhiều ám ảnh như trước.
Cho đến ngày 23 tháng 4 năm 1998. Không gian yên tĩnh của vùng quê bị phá vỡ bởi một tin dữ: bà Lê Thị Bông, một người phụ nữ sống một mình, được phát hiện đã tử vong trong chính căn nhà của mình, theo như hồ sơ vụ án ghi lại một số nội dung như sau: hung thủ đột nhập vào nhà dùng dây dù siết cổ nạn nhân chết tại chỗ và cướp đi chiếc nhẫn một chỉ vàng 24K. Tại hiện trường thu được hai loại dấu chân, tại sân gần hiên nhà chính có dấu bàn chân phải dài 23cm, rộng 9cm, rộng gót 4,5cm. Trên mặt ghế salon trong nhà có ba vết dấu chân kích thước dài 22 cm, rộng bàn chân 8,5 cm, rộng gót 4 cm.
Hiện trường lần này khác hẳn với vụ án vườn điều năm xưa. Dường như là hai vụ án hoàn toàn riêng biệt với nhau. Không còn là một khu vườn hoang vắng, mà là một căn nhà nằm trong khu dân cư. Tuy nhiên, điểm chung đáng sợ vẫn lặp lại:
- Nạn nhân bị tấn công bất ngờ
- Không có dấu hiệu chống cự rõ ràng
- Tài sản có giá trị trong nhà bị xáo trộn
Và một lần nữa
- Không có nhân chứng trực tiếp.
- Tin tức lan nhanh trong cộng đồng nhỏ bé ấy.
- Người dân bắt đầu lo lắng.
Một vụ án giết người xảy ra ngay trong khu dân cư, nếu không được giải quyết nhanh chóng, nó sẽ phá vỡ cảm giác an toàn vốn có của cả khu vực. Áp lực đặt lên vai cơ quan điều tra lúc này là rất lớn. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bình Thuận nhanh chóng vào cuộc, phối hợp với công an địa phương tiến hành khám nghiệm hiện trường, thu thập dấu vết và rà soát các đối tượng nghi vấn.
Những ngày đầu, hướng điều tra khá rộng:
- Người quen của nạn nhân
- Những người từng có mâu thuẫn
- Các đối tượng có tiền án, tiền sự trong khu vực
Nhưng giống như vụ án năm 1993, các manh mối đều rời rạc. Không có dấu vết đủ mạnh để định hướng điều tra một cách rõ ràng. Trong bối cảnh đó, việc xác định một nghi phạm cụ thể trở thành ưu tiên hàng đầu. Và rồi, cái tên Huỳnh Văn Nén bắt đầu xuất hiện trong hồ sơ. Ông Nén khi đó không phải là một đối tượng nổi bật, càng không phải nghi phạm số 01.
Ngược lại, ông thuộc kiểu người dễ bị bỏ qua:
- Làm nghề lao động tự do
- Trình độ học vấn thấp
- Ít giao tiếp xã hội
Những người như vậy, trong nhiều vụ án, thường rơi vào tình thế bất lợi.
Họ không có khả năng tự bảo vệ mình về mặt pháp lý, không biết rõ quyền và nghĩa vụ khi làm việc với cơ quan điều tra, không biết cách phản biện các lập luận của điều tra.
Trong quá trình rà soát, ông Nén bị đưa vào diện nghi vấn. Ban đầu, có thể chỉ là một trong rất nhiều cái tên trong danh sách được rà soát, lấy lời khai, thông tin. Nhưng theo thời gian, khi các hướng điều tra khác không mang lại kết quả, trọng tâm dần thu hẹp lại. Và cuối cùng, nó dừng lại ở ông
3. Sự liên kết giữa hai vụ án
3.1. Sợi dây liên kết bắt đầu hình thành
Ngày 17 tháng 5 năm 1998, Huỳnh Văn Nén bị bắt tạm giam. Quyết định này đánh dấu bước ngoặt không chỉ của vụ án, mà còn của cả cuộc đời ông. Từ một người dân bình thường, ông trở thành bị can trong một vụ án giết người đặc biệt nghiêm trọng. Những ngày sau đó, ông bị đưa vào trại tạm giam để phục vụ công tác điều tra. Cánh cửa sắt khép lại. Và từ khoảnh khắc đó, ông bước vào một thế giới hoàn toàn khác.
Một thế giới nơi:
- Thời gian không còn được tính bằng ngày tháng
- Mà bằng những lần hỏi cung
- Những bản cung
- Và những áp lực vô hình lẫn hữu hình
Bên ngoài, cuộc điều tra vẫn tiếp tục. Nhưng bên trong phòng hỏi cung, một cuộc “điều tra khác” cũng đang diễn ra. Một cuộc điều tra mà kết quả của nó sẽ không chỉ quyết định số phận của một người, mà còn làm thay đổi toàn bộ diễn biến của một vụ án đã bị quên lãng suốt 5 năm.
Không ai khi đó có thể biết rằng: Chính từ phòng hỏi cung ấy, một lời khai không hề tự nguyện sẽ xuất hiện. Một lời khai không chỉ liên quan đến vụ án “năm 1998”, mà còn kéo theo cả vụ án “vườn điều” năm 1993 quay trở lại. Gây ảnh hưởng đến toàn bộ một gia đình ba thế hệ. Và từ đây, một “kỳ án” thực sự bắt đầu hình thành. Mở ra chuỗi bi kịch pháp lý kéo dài. Khi một người vô tội cùng chịu một lúc 2 bản án oan do nhiều sai phạm trong thủ tục tố tụng gây . Vụ việc trên trở thành một trong những vụ án gây tranh luận lớn nhất trong lịch sử tố tụng Việt Nam và là lời cảnh tỉnh thật sự lớn dành cho các cơ quan tố tụng.
Trên đây là nội dung phần 1: “MỞ ĐẦU” của bài viết “Huỳnh Văn Nén, người tù thế kỷ – Vụ án vườn điều” Bài viết còn các phần tiếp theo, mời mọi người cùng theo dõi và đón xem
