Trong bối cảnh tội phạm về ma túy ngày càng diễn biến phức tạp, việc quản lý chặt chẽ các tiền chất dùng để sản xuất ma túy là một yêu cầu cấp bách. Trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy được quy định tại Điều 253 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), với mục tiêu phòng ngừa từ gốc việc hình thành chất ma túy. Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện tội danh này dưới góc độ pháp lý, từ khái niệm, bản chất, các yếu tố cấu thành, đến mức hình phạt và các tình tiết tăng nặng.
– Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017
1. Khái niệm và bản chất của Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy
1.1. Khái niệm
Tiền chất là hóa chất không thể thiếu được trong quá trình điều chế, sản xuất chất ma túy được quy định trong danh mục tiền chất do Chính phủ ban hành. Các tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy được quy định cụ thể tại Nghị định 57/2022/NĐ-CP Quy định các danh mục chất ma túy và tiền chất. Theo đó, các tiền chất được chia thành 2 nhóm, bao gồm IVA: Các tiền chất thiết yếu, tham gia vào cấu trúc chất ma túy; IVB: Các tiền chất là hóa chất, dung môi, chất xúc tác dùng trong quá trình sản xuất chất ma túy.
Tàng trữ trái phép tiền chất: Là hành vi cất giữ, lưu giữ tiền chất trái quy định pháp luật, không có giấy phép hoặc không đúng mục đích sản xuất, kinh doanh hợp pháp.
Vận chuyển trái phép tiền chất: Là hành vi di chuyển tiền chất (bằng bất kỳ phương tiện nào) từ nơi này đến nơi khác khi không được phép hoặc không đúng quy định.
Mua bán trái phép tiền chất: Là việc thực hiện giao dịch, mua hoặc bán tiền chất với tổ chức, cá nhân không được cấp phép sử dụng hợp pháp.
Chiếm đoạt tiền chất: Là hành vi lấy tiền chất từ người khác một cách trái pháp luật, thông qua các thủ đoạn như trộm cắp, lừa đảo, cướp giật…
1.2. Bản chất pháp lý của tội phạm
Đây là tội phạm có tính chất nguy hiểm cao, thuộc nhóm tội về ma túy, xâm phạm chế độ quản lý đặc biệt của Nhà nước đối với tiền chất. Đối tượng phạm tội thường có tổ chức, có thủ đoạn tinh vi, nhằm né tránh sự kiểm soát của các cơ quan chức năng.
2. Dấu hiệu pháp lý cấu thành Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy
2.1. Chủ thể
2.1.1. Đối với trường hợp chủ thể của tội phạm là cá nhân:
Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự. Người từ đủ 16 tuổi sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với mọi loại tội. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng trong một số trường hợp theo quy định pháp luật hình sự.
Chủ thể của tội phạm là cá nhân đủ 16 tuổi có năng lực trách nhiệm hình sự
Chủ thể của tội phạm có thể là cá nhân thực hiện tội phạm một mình nhưng cũng có thể là nhiều người cùng thực hiện tội phạm. Trường hợp nhiều người thực hiện cùng một tội phạm được quy định theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, quy định về đồng phạm. Theo đó, đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.
2.2. Khách thể
Khách thể của tội phạm là các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ, mà hành vi phạm tội đã xâm phạm. Cụ thể:
Khách thể trực tiếp: Là chế độ quản lý đặc biệt của Nhà nước đối với tiền chất – những loại hóa chất được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm phòng, chống việc sử dụng chúng vào mục đích bất hợp pháp như sản xuất ma túy.
Khách thể gián tiếp: Là trật tự an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng, và nỗ lực phòng chống ma túy quốc gia. Khi tiền chất bị đưa ra khỏi tầm kiểm soát hợp pháp, hậu quả có thể dẫn tới việc hình thành các cơ sở sản xuất ma túy ngầm, ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội.
2.3. Mặt khách quan
2.3.1. Hành vi khách quan
Tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy là hành vi cất giữ, dịch chuyển, mua bán, trao đổi trái phép tiền chất với mục đích dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy hoặc chiếm đoạt bằng mọi thủ đoạn trong khi tiền chất đang trong sự chiếm hữu của người khác với mục đích các hành vi này có được tiền chất để sản xuất trái phép chất ma túy.
Tàng trữ: có hành vi cất giấu tiền chất mà không có giấy phép hợp pháp.
Vận chuyển: mang tiền chất qua các địa phương, cửa khẩu trái phép.
Mua bán: giao dịch, trao đổi tiền chất mà không có đăng ký và kiểm soát.
Chiếm đoạt: trộm cắp, lừa đảo hoặc cưỡng đoạt tiền chất từ đơn vị khác.
2.3.2. Hậu quả
Mặc dù tội phạm này thuộc nhóm tội hình thức, nghĩa là chỉ cần hành vi xảy ra là đã cấu thành tội phạm, song hậu quả thực tế vẫn được xem xét trong đánh giá mức độ nguy hiểm và quyết định hình phạt:
Thất thoát tiền chất ra khỏi hệ thống quản lý hợp pháp, gây khó khăn cho công tác kiểm soát hóa chất.
Tạo điều kiện trực tiếp cho việc sản xuất trái phép chất ma túy – một trong những tội phạm nghiêm trọng nhất hiện nay.
Gây nguy cơ hình thành các đường dây sản xuất ma túy tinh vi, đặc biệt nếu tiền chất được chuyển ra nước ngoài hoặc phục vụ cho tổ chức tội phạm xuyên quốc gia.
Ảnh hưởng đến uy tín, hiệu lực quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực hóa chất, dược phẩm, công nghiệp nặng.
2.3.3. Mối quan hệ nhân quả
Có sự liên hệ trực tiếp giữa hành vi tàng trữ, mua bán… tiền chất với nguy cơ sản xuất ma túy.
Hành vi phạm tội là nguyên nhân trực tiếp tạo điều kiện cho tội phạm sản xuất trái phép chất ma túy phát sinh.
2.4. Mặt chủ quan của tội phạm
Lỗi cố ý trực tiếp.
Người phạm tội biết rõ tiền chất là hóa chất bị kiểm soát và việc giao dịch, tàng trữ trái phép là vi phạm pháp luật.
3. Mức hình phạt của Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy
Căn cứ pháp lý tại Điều 253 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017, quy định về mức hình phạt đối với Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy. Theo đó, khi thực hiện các hành vi vi phạm các quy định về tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy thì sẽ bị xử phạt theo quy định pháp luật hình sự cụ thể như sau:
KHUNG HÌNH PHẠT 1: Người nào tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 06 năm: Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; Tiền chất ở thể rắn có khối lượng từ 50 gam đến dưới 200 gam; Tiền chất ở thể lỏng có thể tích từ 75 mililít đến dưới 300 mililít.
KHUNG HÌNH PHẠT 2: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 06 năm đến 13 năm: Có tổ chức; Phạm tội 02 lần trở lên; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn; Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức; Tiền chất ở thể rắn có khối lượng từ 200 gam đến dưới 500 gam; Tiền chất ở thể lỏng có thể tích từ 300 mililít đến dưới 750 mililít; Sử dụng người dưới 16 tuổi vào việc phạm tội; Vận chuyển, mua bán qua biên giới; Tái phạm nguy hiểm.
KHUNG HÌNH PHẠT 3: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 13 năm đến 20 năm: Tiền chất ở thể rắn có khối lượng từ 500 gam đến dưới 1.200 gam; Tiền chất ở thể lỏng có thể tích từ 750 mililít đến dưới 1.800 mililít.
KHUNG 4: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân: Tiền chất ở thể rắn có khối lượng 1.200 gam trở lên; Tiền chất ở thể lỏng có thể tích 1.800 mililít trở lên.
Trường hợp phạm tội có cả tiền chất ở thể rắn và tiền chất ở thể lỏng thì được quy đổi để làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự, với tỷ lệ 01 gam tiền chất ở thể rắn tương đương với 1,5 mililít tiền chất ở thể lỏng. Sau khi quy đổi, số lượng tiền chất thuộc khoản nào, thì người thực hiện hành vi phạm tội bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản đó.
Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
4. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy
Khi xét xử Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy, pháp luật Việt Nam quy định một số tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự nhằm đảm bảo tính răn đe và nghiêm minh. Các tình tiết này được quy định tại Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) và áp dụng cụ thể cho tội này như sau:
Phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp: Hành vi được thực hiện bởi một nhóm người có sự phân công, phối hợp chặt chẽ nhằm thực hiện các hành vi cố ý chiếm đoạt trái phép chất ma túy với tính chất chuyên nghiệp cao và quy mô lớn.
Tái phạm nguy hiểm: Người phạm tội đã từng bị kết án về Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy và chưa được xóa án tích mà tiếp tục vi phạm.
Lợi dụng chức vụ, quyền hạn: Người phạm tội sử dụng vị trí, quyền hạn của mình ví dụ nhân viên kho hóa chất chiếm đoạt tiền chất,…) để thực hiện hoặc che giấu hành vi phạm tội.
Dùng thủ đoạn xảo quyệt, hung bạo để chiếm đoạt;
Tái phạm nguy hiểm;
Lôi kéo người dưới 18 tuổi cùng tham gia;
Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng: mất kiểm soát số lượng lớn tiền chất, gây ra hàng loạt vụ sản xuất ma túy.
Tùy vào từng trường hợp cụ thể, các tình tiết này có thể chuyển khung hình phạt sang mức cao hơn hoặc làm căn cứ để không cho hưởng án treo, giảm nhẹ hình phạt
Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy là tội phạm nguy hiểm, xâm phạm nghiêm trọng đến chính sách kiểm soát hóa chất và nỗ lực phòng, chống ma túy của Nhà nước. Pháp luật đã có những quy định rõ ràng, nghiêm khắc tại Điều 253 Bộ luật Hình sự nhằm trừng trị và răn đe hành vi này. Tuy nhiên, để xử lý hiệu quả tội phạm liên quan đến tiền chất, ngoài khung pháp lý, cần tăng cường kiểm soát trong lĩnh vực hóa chất công nghiệp, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, cá nhân có tiếp xúc với tiền chất, đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật trong cộng đồng.
Trên đây là bài viết của Luật Dương Gia về “Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy”. Trong trường hợp còn đang thắc mắc hoặc cần sử dụng dịch vụ, hãy liên hệ ngay với Luật Dương Gia để được tư vấn nhanh chóng và chính xác nhất.
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
Chi nhánh Đà Nẵng: 141 Diệp Minh Châu, phường Hòa Xuân, thành phố Đà Nẵng
Chi nhánh Miền Trung: 67 Trần Xuân Lê, phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng
Điện thoại: 058.59.78999; 0236.7300.899
