Trong bối cảnh tình hình tội phạm ma túy ngày càng phức tạp, đa dạng và có xu hướng gia tăng về mức độ nguy hiểm, tội chiếm đoạt chất ma túy trở thành một trong những hành vi đáng lo ngại và cần có biện pháp xử lý nghiêm minh. Đây không chỉ là hành vi xâm phạm đến chế độ quản lý đặc biệt của Nhà nước đối với chất ma túy mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các tội phạm khác như buôn bán, tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma túy.
– Căn cứ pháp lý: Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017)
1. Khái niệm và bản chất của Tội chiếm đoạt chất ma túy
1.1. Khái niệm
Chất ma túy là chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong danh mục chất ma túy do Chính phủ ban hành
Chiếm đoạt chất ma túy là hành vi trái phép chiếm giữ chất ma túy thuộc quyền quản lý của Nhà nước hoặc của cá nhân, tổ chức được phép sử dụng hợp pháp, thông qua các phương thức như trộm cắp, lừa đảo, cưỡng đoạt, lợi dụng chức vụ, quyền hạn…
Tội chiếm đoạt chất ma tuý là một trong những hành vi phạm tội xâm phạm đến các quy định của Nhà nước về quản lý các chất ma tuý do người có đủ năng lực và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự phạm tội thông qua các hành vi trộm cắp, lừa đảo, tham ô, lạm dụng tín nhiệm, cưỡng đoạt, cướp hoặc cướp giật chất ma tuý để thực hiện những việc trái quy định của pháp luật.
1.2. Bản chất
Tội chiếm đoạt chất ma túy là tội phạm xâm phạm chế độ quản lý đặc biệt của Nhà nước đối với các chất ma túy.
Khác với các tội như tàng trữ, vận chuyển hay mua bán ma túy, tội chiếm đoạt nhấn mạnh yếu tố “chiếm đoạt trái phép”, tức là hành vi chiếm hữu không hợp pháp.
Bản chất tội này là sự kết hợp giữa hành vi xâm phạm tài sản có tính đặc biệt (chất ma túy) và hành vi nguy hiểm cho xã hội ở mức cao, có thể dẫn đến hành vi tiếp theo như buôn bán, sử dụng trái phép chất ma túy…
Tội chiếm đoạt chất ma túy có tính nguy hiểm cao hơn tội chiếm đoạt tài sản thông thường, vì hành vi chiếm đoạt chất ma túy vừa xâm phạm quyền quản lý nhà nước, vừa tạo nguy cơ phát sinh chuỗi hành vi tội phạm ma túy.
2. Dấu hiệu pháp lý cấu thành Tội chiếm đoạt chất ma túy
2.1. Chủ thể
Là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt tuổi nhất định theo quy định của pháp luật hình sự. Căn cứ pháp lý tại Điều 12 BLHS 2015, sửa đổi 2017
Cá nhân: Người có năng lực trách nhiệm hình sự và đến độ tuổi nhất định theo quy định của pháp luật thì có thể là chủ thể của tội phạm này. Người từ đủ 16 tuổi (khoản 1) hoặc từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi (khoản 2) có năng lực trách nhiệm hình sự.
Đồng phạm: Chủ thể của tội phạm có thể là cá nhân thực hiện tội phạm một mình nhưng cũng có thể là nhiều người cùng thực hiện tội phạm. Trường hợp nhiều người thực hiện cùng một tội phạm được quy định theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, quy định về đồng phạm. Theo đó, đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.
2.2. Khách thể
Căn cứ pháp lý tại Điều 5 Luật Phòng, chống ma tuý 2021, Quy định về các hành vi bị nghiêm cấm
“Điều 5. Các hành vi bị nghiêm cấm
…
3. Chiếm đoạt chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất, nguyên liệu làm thuốc là dược chất gây nghiện, dược chất hướng thần, tiền chất dùng làm thuốc, thuốc thú y có chứa chất ma túy, tiền chất.”
Đối tượng tác động của tội phạm này là các chất ma tuý, các nguyên liệu có chứa chất ma tuý và các tiền chất ma tuý…
Khách thể trực tiếp bị xâm phạm là chế độ quản lý đặc biệt của Nhà nước đối với chất ma túy.
Đồng thời gián tiếp ảnh hưởng đến an ninh trật tự, sức khỏe cộng đồng và nhiều giá trị đạo đức xã hội khác.
2.3. Mặt khách quan
2.3.1. Hành vi khách quan
Người phạm tội có hành vi chiếm đoạt một cách trái phép chất ma túy. Hành vi này có thể thực hiện dưới nhiều hình thức: Trộm cắp (lén lút chiếm đoạt); Lừa đảo (dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt); Lạm dụng chức vụ (lợi dụng quyền hạn để tiếp cận và chiếm đoạt chất ma túy đang được quản lý hợp pháp); Đánh tráo, tráo đổi, chiếm giữ trái phép, hoặc các thủ đoạn khác.
Hành vi chiếm đoạt chất ma tuý cũng tương tự như hành vi chiếm đoạt tài sản, tức là người phạm tội phải có ý thức chiếm đoạt chất ma túy trước, trong khi thực hiện hành vi khách quan của tội phạm.
Nếu mục đích ban đầu là chiếm đoạt ma tuý nhưng khi thực hiện hành vi chiếm đoạt thì lại không có ma tuý mà chỉ có tài sản thì người phạm tội vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội chiếm đoạt ma tuý.
Nếu người phạm tội không có mục đích rõ rệt là sẽ chiếm đoạt cái gì ( cái gì cũng được) nhưng khi chiếm đoạt lại là ma tuý thì vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội chiếm đoạt ma tuý.
Trường hợp người phạm tội không có ý thức chiếm đoạt chất ma tuý mà chỉ nhằm chiếm đoạt tài sản thì sẽ có 2 trường hợp sau:
Nếu sau khi chiếm đoạt được tài sản mới biết trong tài sản còn có chất ma tuý và người phạm tội vẫn cất giữ, vận chuyển hoặc mua bán thì không bị coi là hành vi chiếm đoạt chất ma tuý, mà tuỳ trường hợp cụ thể người phạm tội bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội có trách nhiệm hình sự (cướp tài sản, bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, cướp giật tài sản, công nhiên chiếm đoạt tài sản, cưỡng đoạt tài sản, trộm cắp tài sản…) và tội tàng trữ, vận chuyển hoặc mua bán trái phép chất ma tuý.
Nếu ngay sau khi chiếm đoạt tài sản người phạm tội mới biết trong tài sản có chất ma tuý và đem chất ma tuý đó nộp cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thì không coi là hành vi chiếm đoạt chất ma tuý mà chỉ bị coi là chiếm đoạt tài sản.
2.3.2. Hậu quả
Hậu quả trực tiếp là sự thất thoát chất ma túy ra khỏi sự quản lý hợp pháp, gây nguy cơ sử dụng, phát tán, mua bán trái phép.
Hậu quả gián tiếp là gia tăng tội phạm ma túy khác, ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và sức khỏe cộng đồng.
2.3.3. Mối quan hệ nhân quả
Mối quan hệ nhân quả rõ ràng thể hiện ở chỗ: hành vi chiếm đoạt trực tiếp dẫn đến sự mất kiểm soát chất ma túy, gây ra nguy cơ phát tán, sử dụng trái phép hoặc buôn bán ma túy.
2.4. Mặt chủ quan
Lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý trực tiếp.
Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là trái pháp luật, thấy trước hậu quả nguy hiểm, nhưng vẫn mong muốn thực hiện.
3. Mức hình phạt của Tội chiếm đoạt chất ma tuý
Căn cứ pháp lý tại Điều 252 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017, quy định về mức hình phạt đối với Tội chiếm đoạt chất ma túy. Theo đó, khi thực hiện các hành vi vi phạm các quy định về chiếm đoạt trái phép chất ma túy thì sẽ bị xử phạt theo quy định pháp luật hình sự cụ thể như sau:
KHUNG HÌNH PHẠT 1: Người nào chiếm đoạt chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm: Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này hoặc một trong các tội quy định tại các điều 248, 249, 250 và 251 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 01 gam đến dưới 500 gam; Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 0,1 gam đến dưới 05 gam; Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng từ 01 kilôgam đến dưới 10 kilôgam; Quả thuốc phiện khô có khối lượng từ 05 kilôgam đến dưới 50 kilôgam; Quả thuốc phiện tươi có khối lượng từ 01 kilôgam đến dưới 10 kilôgam; Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 01 gam đến dưới 20 gam; Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 10 mililít đến dưới 100 mililít; Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm b đến điểm h khoản này.
KHUNG HÌNH PHẠT 2: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm: Có tổ chức; Phạm tội 02 lần trở lên; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn; Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức; Sử dụng người dưới 16 tuổi vào việc phạm tội; Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 500 gam đến dưới 01 kilôgam; Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 05 gam đến dưới 30 gam; Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng từ 10 kilôgam đến dưới 25 kilôgam; Quả thuốc phiện khô có khối lượng từ 50 kilôgam đến dưới 200 kilôgam; Quả thuốc phiện tươi có khối lượng từ 10 kilôgam đến dưới 50 kilôgam; Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 20 gam đến dưới 100 gam; Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 100 mililít đến dưới 250 mililít; Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm e đến điểm m khoản này; Tái phạm nguy hiểm.
KHUNG HÌNH PHẠT 3: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm: Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 01 kilôgam đến dưới 05 kilôgam; Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 30 gam đến dưới 100 gam; Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng từ 25 kilôgam đến dưới 75 kilôgam; Quả thuốc phiện khô có khối lượng từ 200 kilôgam đến dưới 600 kilôgam; Quả thuốc phiện tươi có khối lượng từ 50 kilôgam đến dưới 150 kilôgam; Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 100 gam đến dưới 300 gam; Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 250 mililít đến dưới 750 mililít; Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm a đến điểm g khoản này.
KHUNG HÌNH PHẠT 4: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân: Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng 05 kilôgam trở lên; Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng 100 gam trở lên; Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng 75 kilôgam trở lên; Quả thuốc phiện khô có khối lượng 600 kilôgam trở lên; Quả thuốc phiện tươi có khối lượng 150 kilôgam trở lên; Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng 300 gam trở lên; Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích 750 mililít trở lên; Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy quy định tại một trong các điểm từ điểm a đến điểm g khoản này.
Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
4. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với Tội chiếm đoạt chất ma túy
Khi xét xử Tội chiếm đoạt chất ma túy, pháp luật Việt Nam quy định một số tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự nhằm đảm bảo tính răn đe và nghiêm minh. Các tình tiết này được quy định tại Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) và áp dụng cụ thể cho tội này như sau:
Phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp: Hành vi được thực hiện bởi một nhóm người có sự phân công, phối hợp chặt chẽ nhằm thực hiện các hành vi cố ý chiếm đoạt trái phép chất ma túy với tính chất chuyên nghiệp cao và quy mô lớn.
Tái phạm nguy hiểm: Người phạm tội đã từng bị kết án về Tội chiếm đoạt chất ma túy và chưa được xóa án tích mà tiếp tục vi phạm.
Lợi dụng chức vụ, quyền hạn: Người phạm tội sử dụng vị trí, quyền hạn của mình để thực hiện hoặc che giấu hành vi phạm tội.
Dùng thủ đoạn xảo quyệt, hung bạo để chiếm đoạt;
Tái phạm nguy hiểm;
Lôi kéo người dưới 18 tuổi cùng tham gia;
Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng: ví dụ, làm thất thoát lượng lớn chất ma túy gây ra vụ án khác.
Tùy vào từng trường hợp cụ thể, các tình tiết này có thể chuyển khung hình phạt sang mức cao hơn hoặc làm căn cứ để không cho hưởng án treo, giảm nhẹ hình phạt
Tội chiếm đoạt chất ma túy là một tội danh đặc biệt nguy hiểm không chỉ ở phương diện hình sự mà còn trên nhiều mặt xã hội. Nó thể hiện sự xâm phạm trực tiếp đến chế độ kiểm soát nghiêm ngặt của Nhà nước đối với chất ma túy, từ đó mở đường cho các hành vi nguy hiểm tiếp theo như buôn bán, sử dụng, vận chuyển trái phép. Việc xử lý nghiêm khắc tội danh này không chỉ có tác dụng răn đe mà còn góp phần ngăn chặn hiệu quả vòng xoáy tội phạm ma túy đang gia tăng. Đồng thời, cần chú trọng phát hiện sớm, kiểm tra giám sát chặt chẽ tại các cơ quan, tổ chức được phép quản lý chất ma túy để ngăn ngừa hành vi chiếm đoạt ngay từ gốc.
Trên đây là bài viết của Luật Dương Gia về “Tội chiếm đoạt chất ma túy”. Trong trường hợp còn đang thắc mắc hoặc cần sử dụng dịch vụ, hãy liên hệ ngay với Luật Dương Gia để được tư vấn nhanh chóng và chính xác nhất.
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
Chi nhánh Đà Nẵng: 141 Diệp Minh Châu, phường Hòa Xuân, thành phố Đà Nẵng
Chi nhánh Miền Trung: 67 Trần Xuân Lê, phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng
Điện thoại: 0931548999; 02367300899
