Mỗi quốc gia có những biểu tượng thiêng liêng đại diện cho chủ quyền, lịch sử, truyền thống và tinh thần dân tộc. Đối với Việt Nam, Quốc kỳ, Quốc huy và Quốc ca không chỉ là những biểu tượng pháp lý mà còn là niềm tự hào, danh dự, phẩm giá quốc gia. Việc tôn trọng các biểu tượng này là nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi công dân Việt Nam cũng như mọi cá nhân, tổ chức đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.
Tuy nhiên, trong thực tiễn, không ít trường hợp đã xảy ra hành vi cố tình xúc phạm, bôi nhọ hoặc hạ thấp giá trị các biểu tượng quốc gia, ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của đất nước. Nhận thức rõ tính chất nguy hiểm của hành vi này, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) đã quy định tại Điều 351 tội “Xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca” nhằm bảo vệ nghiêm ngặt giá trị thiêng liêng của các biểu tượng quốc gia.
Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện về tội danh này dưới góc độ lý luận pháp lý và thực tiễn áp dụng, nhằm góp phần nâng cao nhận thức pháp luật và khẳng định tính nghiêm minh của Nhà nước pháp quyền.
– Bộ luật Hình sự 2013, sửa đổi bổ sung 2017
1. Khái niệm và bản chất của Tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca
1.1. Khái niệm
Căn cứ tại khoản 1 Điều 13 Hiến pháp 2013, Theo đó:
Quốc kỳ có nghĩa là lá cờ của quốc gia, là loại cờ được dùng làm biểu trưng cho một quốc gia. Quốc kỳ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hình chữ nhật, chiều rộng bằng hai phần ba chiều dài, nền đỏ, ở giữa có ngôi sao vàng năm cánh.
Quốc huy nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hình tròn, nền đỏ, ở giữa có ngôi sao vàng năm cánh, xung quanh có bông lúa, ở dưới có nửa bánh xe răng và dòng chữ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhạc và lời của bài Tiến quân ca.
Xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca được hiểu là hành vi thể hiện sự thiếu tôn trọng, làm tổn hại đến giá trị, danh dự và sự tôn nghiêm của các biểu tượng thiêng liêng đại diện cho quốc gia.
1.2. Các hành vi được xem là xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca
Quốc kỳ là một trong những biểu tượng thiêng liêng của Tổ quốc, là hình ảnh và niềm tự hào của quốc gia, dân tộc. Do đó, một số hành vi có thể được xem là xúc phạm Quốc kỳ như sau:
– Xé rách, ném, giật, đâm thủng, vò nát, giẫm đạp, đốt Quốc kỳ.
– Dùng Quốc kỳ để trêu đùa cho vui.
– Viết, vẽ những nội dung không lành mạnh lên Quốc kỳ.
– Nhạo báng, chế giễu Quốc kỳ.
1.3. Bản chất
Bản chất của tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca là hành vi xâm phạm đến trật tự quản lý nhà nước, xâm phạm danh dự, uy tín, sự tôn nghiêm và thiêng liêng của quốc gia, gây ảnh hưởng tiêu cực đến lòng tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết toàn dân, làm tổn hại hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế. Hành vi này mang tính chất chính trị-xã hội sâu sắc, không chỉ gây tổn hại trước mắt mà còn ảnh hưởng lâu dài đến uy tín quốc gia.
2. Cấu thành tội phạm của Tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca
2.1. Chủ thể
Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự. Người từ đủ 16 tuổi sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với mọi loại tội. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng trong một số trường hợp theo quy định pháp luật hình sự.
Chủ thể của tội phạm là cá nhân đủ 16 tuổi có năng lực trách nhiệm hình sự
Chủ thể của tội phạm có thể là cá nhân thực hiện tội phạm một mình nhưng cũng có thể là nhiều người cùng thực hiện tội phạm. Trường hợp nhiều người thực hiện cùng một tội phạm được quy định theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, quy định về đồng phạm. Theo đó, đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.
Trong một số trường hợp, chủ thể có thể là người có chức vụ, quyền hạn như cán bộ tuyển dụng lao động, người đại diện công ty xuất khẩu lao động… nếu lợi dụng vị trí để cưỡng ép người khác, có thể bị xem xét tăng nặng trách nhiệm.
2.2. Khách thể của tội phạm
Khách thể của tội phạm này là trật tự quản lý hành chính nhà nước và uy tín, sự tôn nghiêm của quốc gia. Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca là những biểu tượng thiêng liêng đại diện cho quốc gia, thể hiện sự độc lập, toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của đất nước. Hành vi xúc phạm các biểu tượng này không chỉ xâm phạm đến uy tín của quốc gia mà còn ảnh hưởng đến lòng tự hào dân tộc và sự tôn trọng của cộng đồng quốc tế đối với Việt Nam.
Đối tượng tác động của tội phạm này là Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca.
2.3. Mặt khách quan
2.3.1. Hành vi khách quan
Hành vi phạm tội là bất kỳ hành vi nào mang tính xúc phạm, bôi nhọ, hạ thấp giá trị, làm nhục Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca. Hành vi có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức như:
Đối với Quốc kỳ: Đốt lá cờ quốc gia trong các buổi biểu tình phản đối nhà nước; Xé rách, giẫm đạp, ném xuống đất hoặc vào nơi dơ bẩn; Vẽ, in hình Quốc kỳ bị biến dạng nhằm bôi nhọ, hạ nhục; Chế giễu Quốc kỳ qua hình ảnh, phim ảnh, nghệ thuật phản động.
Đối với Quốc huy: Vẽ, in ấn các hình ảnh xuyên tạc hình thức Quốc huy; Tạo các sản phẩm truyền thông bôi nhọ ý nghĩa của Quốc huy; Đăng tải tranh biếm họa, phim hoạt hình xúc phạm Quốc huy trên mạng xã hội.
Đối với Quốc ca: Cố ý thay đổi nội dung lời hát nhằm chế giễu, xuyên tạc nội dung gốc; Phát tán các bản thu âm, video clip châm biếm, nhạo báng nội dung Quốc ca; Biểu diễn, dàn dựng tiết mục có nội dung lăng mạ, xuyên tạc ý nghĩa thiêng liêng của Quốc ca.
Phương tiện, hình thức thực hiện
– Trực tiếp: Thực hiện ngay tại hiện trường (như đốt cờ tại quảng trường).
– Gián tiếp: Thông qua phương tiện điện tử, mạng xã hội, báo chí, ấn phẩm, truyền hình…
– Công khai: Diễn ra trước đám đông hoặc trên phương tiện đại chúng.
– Kín đáo: Thực hiện trong phạm vi nhỏ nhưng có tính chất lan truyền, phát tán sau đó.
2.3.2. Hậu quả
Hành vi xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca dù gây ra hậu quả vật chất hay chưa, bản thân nó cũng đã được coi là gây hậu quả nghiêm trọng về mặt chính trị, xã hội. Cụ thể:
– Làm suy giảm lòng tự hào dân tộc.
– Gây phẫn nộ trong nhân dân, làm suy yếu niềm tin vào sự thiêng liêng của quốc gia.
– Làm tổn thương danh dự quốc gia trong quan hệ quốc tế.
– Tạo điều kiện cho các thế lực thù địch lợi dụng tuyên truyền chống phá Nhà nước.
3.3.3. Mối quan hệ nhân quả
Mối quan hệ nhân quả trong tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca thể hiện:
Nguyên nhân: Hành vi xúc phạm trực tiếp của người phạm tội (đốt cờ, xuyên tạc Quốc ca, bôi nhọ Quốc huy…).
Hệ quả: Gây tổn hại đến danh dự, uy tín, sự tôn nghiêm của Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
Mối liên hệ nhân quả có thể trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua việc lan truyền trên mạng xã hội, báo chí, dư luận quốc tế…).
Ví dụ: Một cá nhân thực hiện hành vi đốt Quốc kỳ trong buổi biểu tình -> video hành vi bị quay lại sau đó phát tán rộng trên mạng quốc tế, điều này sẽ gây bất lợi về mặt hình ảnh ngoại giao, ảnh hưởng đến vị thế, hình ảnh trên trường quốc tế của Việt Nam.
2.4. Mặt chủ quan
Người thực hiện hành vi xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca là do lỗi cố ý, có thể là lỗi cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp.
Người phạm tội nhận thức rõ hậu quả làm thương tổn đến danh sự quốc gia nhưng vẫn thực hiện hành vi xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca hoặc dù không mong muốn nhưng vẫn có ý thức để mặc hậu quả xảy ra.
3. Mức hình phạt của Tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca
Căn cứ pháp lý tại Điều 351 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), quy định về Tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca
Người nào cố ý xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
4. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với Tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca
Khi xét xử Tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca quy định một số tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự nhằm đảm bảo tính răn đe và nghiêm minh. Các tình tiết này được quy định tại Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) và áp dụng cụ thể cho tội này như sau:
Phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp: Hành vi được thực hiện bởi một nhóm người có sự phân công, phối hợp chặt chẽ nhằm thực hiện các hành vi vi xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca với tính chất chuyên nghiệp cao và quy mô lớn.
Tái phạm nguy hiểm: Người phạm tội đã từng bị kết án về Tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca và chưa được xóa án tích mà tiếp tục vi phạm.
Lôi kéo, kích động đám đông: Biến hành vi cá nhân thành phong trào biểu tình, kích động quần chúng.
Lợi dụng mạng xã hội, phương tiện truyền thông để phát tán nội dung xúc phạm ra công chúng, lan tỏa rộng, gây bức xúc dư luận.
Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng
Dùng thủ đoạn xảo quyệt để thực hiện hành vi xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca
Tái phạm nguy hiểm;
Lôi kéo người dưới 18 tuổi cùng tham gia;
Tùy vào từng trường hợp cụ thể, các tình tiết này có thể chuyển khung hình phạt sang mức cao hơn hoặc làm căn cứ để không cho hưởng án treo, giảm nhẹ hình phạt
Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca là biểu tượng thiêng liêng, thể hiện chủ quyền, danh dự và phẩm giá quốc gia, được ghi nhận, tôn trọng và bảo vệ trong hệ thống pháp luật Việt Nam và luật pháp quốc tế. Việc xúc phạm các biểu tượng này không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật hình sự mà còn xâm phạm sâu sắc đến nền tảng chính trị, đạo đức, văn hóa dân tộc, làm tổn thương tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc của toàn thể nhân dân Việt Nam.
Song song với xử lý hình sự, Nhà nước cũng cần tiếp tục đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị tư tưởng, tuyên truyền pháp luật sâu rộng đến mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển mạng xã hội, để mỗi người dân hiểu, yêu quý, trân trọng và chủ động bảo vệ các biểu tượng quốc gia trong mọi hoàn cảnh.
Trên đây là bài viết của Luật Dương Gia về “Tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca”. Trong trường hợp còn đang thắc mắc hoặc cần sử dụng dịch vụ, hãy liên hệ ngay với Luật Dương Gia để được tư vấn nhanh chóng và chính xác nhất.
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
Chi nhánh Đà Nẵng: 141 Diệp Minh Châu, phường Hòa Xuân, thành phố Đà Nẵng
Chi nhánh Miền Trung: 67 Trần Xuân Lê, phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng
Điện thoại: 0931548999; 02367300899
