Hụi là một hình thức giao dịch dân sự tồn tại phổ biến trong đời sống, được xác lập chủ yếu trên cơ sở thỏa thuận và sự tín nhiệm giữa các bên. Tuy nhiên, khi dây hụi bị vỡ, quyền và lợi ích của người tham gia thường bị xâm hại, kéo theo tranh chấp phức tạp về nghĩa vụ hoàn trả tiền đã góp. Lúc này, vấn đề lớn được đặt ra là: trong trường hợp hụi đổ bể, người chơi có căn cứ pháp lý nào để yêu cầu đòi lại tiền hay không, và trách nhiệm của chủ hụi được xác định ra sao theo quy định hiện hành. Nội dung dưới đây sẽ phân tích vấn đề này theo đúng quy định pháp luật nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của người chơi hụi khi rủi ro xảy ra.
Căn cứ pháp lý:
– Bộ luật Hình sự 2015;
– Nghị định 19/2019/ NĐ-CP quy định về họ, hụi, biêu, phường
1. Nguyên tắc tổ chức hụi và các hình thức chơi
1.1. Nguyên tắc tổ chức hụi
Như các thông tin trên thì việc chơi hụi là một hình thức giao dịch tài sản, dựa trên tập quán đã có từ lâu đời và căn cứ theo thỏa thuận của một nhóm người để cùng định ra số người, số tiền, cách thức góp, quyền và nghĩa vụ của các thành viên, thời gian, số tiền lĩnh,..
Dựa theo các nguyên tắc được quy định ở Nghị định 19/2019/NĐ-CP và các nguyên tắc cơ bản trong giao dịch dân sự được quy định tại Bộ luật Dân sự thì việc tổ chức hụi cần tuân theo các nội dung sau:
– Không phân biệt đối xử;
– Việc thực hiện, xác lập, chấm dứt các quyền và nghĩa vụ dân sự cần được được thực hiện dựa trên nguyên tắc tự do, tự nguyện, thiện chí, trung thực, và không được xâm phạm đến lợi ích người khác.
– Việc tổ chức chơi hụi chỉ nhằm mục đích tương trợ nhân dân, không được tổ chức dưới hình thức lừa đảo, cho vay nặng lãi, chiếm đoạt tài sản, huy động vốn trái phép hoặc các hành vi khác.
1.2. Các hình thức chơi hụi
Chơi hụi chia làm 2 hình thức là chơi hụi tính lãi và chơi hụi không có lãi. Trong đó:
– Chơi hụi tính lãi: khi một con hụi cần tiền gấp, nếu muốn chốt hụi sớm thì phải chịu một phần lãi của những con hụi khác, phần lãi này trừ trực tiếp vào số tiền phải đóng hụi của những người khác.
Bản chất của việc chơi hụi không có lãi gần giống với việc trả góp, nên lợi ích của việc chơi hụi không có lãi đó là có thể nhận được một số tiền lớn để giải quyết vấn đề cá nhân, sau đó sẽ chia đều theo ngày trả dần.
– Chơi hụi không có lãi: Đến kỳ chốt hụi, con hụi nhận được đủ số tiền, và sẽ phải tiếp tục đóng hụi định kỳ hàng tháng.
Đối với việc chơi hụi có lãi, nếu chốt hụi cuối cùng, người chơi hụi có khả năng nhận về số tiền lớn hơn số vốn bỏ ra ban đầu. Tuy nhiên, hình thức này cũng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro như: con hụi ôm tiền bỏ chạy, biến tấu thành cho vay nặng lãi, lừa đảo….
2. Những rủi ro và hình thức biến tướng thường gặp
– Chủ họ “ôm” tiền rồi bỏ trốn → thành viên không được lĩnh họ.
– Biến tướng thành hình thức cho vay nặng lãi: chủ họ hoặc thành viên lĩnh họ trước rồi bắt đóng lãi suất cao hoặc người khác phải bỏ giá cao rồi lĩnh, dẫn tới mức lãi vượt 20%/năm.
– Huy động vốn trái phép khi tổ chức nhiều dây, kêu gọi bên ngoài tham gia mà không đăng ký, không thông báo UBND cấp xã.
– Không lập sổ họ, không có giấy biên nhận, thành viên khó chứng minh quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.
– Tham gia khi không hiểu rõ thoả thuận, hoặc chủ họ không minh bạch.
3. Nếu xảy ra trường hợp bể hụi có đòi lại được không?
3.1. Quy định về việc khởi kiện tại Tòa án
Mặc dù pháp luật đã đặt ra những quy định cụ thể về hoạt động này nhưng trên thực tế, các tranh chấp liên quan đến hụi – họ – biêu – phường vẫn diễn ra khá phổ biến, chủ yếu xoay quanh việc giật hụi, bỏ trốn, không góp phần, hoặc tự ý thay đổi dây hụi gây thiệt hại cho người tham gia. Khi xuất hiện hành vi vi phạm nghĩa vụ, người tham gia hoàn toàn có quyền khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu giải quyết theo quy định của Bộ luật Dân sự và quy định tại Điều 25 Nghị định 19/2019/NĐ-CP về giải quyết tranh chấp và xử lý vi phạm khi bị giật hụi như sau:
“Điều 25. Giải quyết tranh chấp và xử lý vi phạm
1. Trong trường hợp có tranh chấp về họ hoặc phát sinh từ họ thì tranh chấp đó được giải quyết bằng thương lượng, hoà giải hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật.
2. Chủ họ, thành viên, cá nhân, tổ chức liên quan có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người có hành vi cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, huy động vốn trái pháp luật hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác khi tham gia quan hệ về họ.”
Như vậy đối với trường hợp có tranh chấp về hụi hoặc phát sinh từ hụi thì tranh chấp đó được giải quyết bằng thương lượng, hoà giải hoặc có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án nhân dân giải quyết để đòi lại.
Theo đó, quy trình, thủ tục thực hiện việc khởi kiện
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ
Trong đơn khởi kiện ngoài những nội dung cơ bản theo quy đinh pháp luật, người tham gia hụi cần cung cấp tài liệu, chứng cứ liên quan đến giao dịch : Nội dung trao đổi, tin nhắn, biên biên lai chuyển khoản,..
Bước 2: Nộp hồ sơ khởi kiện
Theo quy định tại Bộ luật tố tụng dân sự 2015 thì người bị ảnh hưởng trực tiếp do hành vi vi phạm có thể nộp hồ sơ đến Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc thông qua một trong ba cách: Nộp trực tiếp, gửi theo đường bưu điện, gửi trực tuyến.
Bước 3. Tòa án thụ lý và giải quyết
Sau khi nhận đơn khởi kiện, nếu thuộc thẩm quyền giải quyết của mình, Tòa án sẽ yêu cầu người khởi kiện nộp tiền tạm ứng án phí. Sau đó Tòa án sẽ xem xét và đưa ra xét xử sơ thẩm.
3.2. Trường hợp chủ hụi bỏ trốn, chiếm đoạt tiền – có bị truy cứu hình sự không?
Theo Khoản 3 Điều 18 Nghị định 19/2019/NĐ – CP quy định về hụi, họ, biêu phường thì chủ họ có nghĩa vụ: “Giao các phần họ cho thành viên lĩnh họ tại mỗi kỳ mở họ”. Vì vậy căn cứ theo quy định trên thì chủ họ có nghĩa vụ phải thu tiền của tất cả người chơi hụi và giao cho thành viên hốt hụi kỳ đó.
Đồng thời, tại Điều 25 Nghị định 19/2019/ NĐ – CP có quy định về việc giải quyết tranh chấp: “Trong trường hợp có tranh chấp về họ hoặc phát sinh từ họ thì tranh chấp đó được giải quyết bằng thương lượng, hòa giải hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật”.
Theo đó, nếu chủ hụi thu tiền nhưng không giao tiền cho những thành viên lĩnh hụi mà giật luôn số tiền này thì các bên có thể thỏa thuận để yêu cầu chủ hụi trả lại tiền. Trường hợp hụi bể, chủ hụi bỏ trốn thì được xem đây là dấu hiệu của hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản nên sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
4. Một số lưu ý khi tham gia họ hụi biêu phường
Về pháp lý:
- Thành viên cần có văn bản thỏa thuận hoặc giấy tờ chuyển nhượng rõ ràng, thể hiện đầy đủ các thông tin: Họ tên các thành viên, số CMND/CCCD, số tiền góp, kỳ mở họ, thể thức lĩnh và các nghĩa vụ liên quan.
- Lưu ý quan trọng: Trường hợp dây họ có phần họ từ 100 triệu đồng trở lên hoặc tổ chức từ hai dây họ trở lên, chủ họ phải thông báo bằng văn bản đến UBND cấp xã nơi cư trú trước khi thực hiện. Việc không thông báo được xem là vi phạm hành chính.
Về thực tiễn:
- Cần tìm hiểu kỹ và lựa chọn chủ họ hoặc người quản lý sổ họ có uy tín, được cộng đồng tin tưởng.
- Mỗi lần góp tiền phải lập biên nhận; thành viên được yêu cầu cung cấp bản sao sổ họ hoặc thông tin cập nhật về tình trạng góp – lĩnh phần họ.
- Nếu lãi suất, hoa hồng cao bất thường, hoặc thấy dấu hiệu huy động vốn tràn lan, không minh bạch, cần thận trọng, tránh rủi ro mất tiền.
- Khi phát sinh tranh chấp, thành viên có quyền:
- Yêu cầu xem và sao chụp sổ họ;
- Yêu cầu chủ họ thực hiện đúng cam kết về giao phần họ;
- Đề nghị cơ quan có thẩm quyền can thiệp nếu chủ họ không tuân thủ hoặc có dấu hiệu chiếm đoạt.
Trên đây là toàn bộ những nội dung và các vấn đề có liên quan đến việc bể hụi thì có đòi được không? Trường hợp có bất kỳ thắc mắc nào, vui lòng liên hệ theo thông tin bên dưới, chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn dưới mọi hình thức.
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
Chi nhánh Đà Nẵng: 141 Diệp Minh Châu, phường Hòa Xuân, thành phố Đà Nẵng
Chi nhánh Miền Trung: 67 Trần Xuân Lê, phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng
Điện thoại: 0931548999; 02367300899
