Hụi, họ, biêu, phường từ lâu đã trở thành cách xoay vòng tiền thân quen trong đời sống, nhưng theo hướng ngược lại, sự phổ biến này cũng kéo theo nhiều vụ tranh chấp, vỡ hụi, bỏ trốn… khiến nhiều người băn khoăn liệu hình thức góp vốn truyền thống ấy có được pháp luật công nhận hay không. Trên thực tế, pháp luật Việt Nam hiện nay không những thừa nhận mà còn đặt ra quy định điều chỉnh cụ thể loại giao dịch này thông qua Bộ luật Dân sự 2015 và Nghị định 19/2019/NĐ-CP. Theo đó, việc hiểu đúng căn cứ pháp lý là tiền đề quan trọng để xác định tính hợp pháp của dây hụi cũng như trách nhiệm của từng thành viên khi có rủi ro phát sinh.
Căn cứ pháp lý:
– Nghị định 19/2019/NĐ‑CP của Chính phủ ban hành ngày 19/02/2019 về họ, hụi, biêu, phường.
1. Họ, hụi, biêu, phường có hợp pháp không ?
Hiện nay, hoạt động liên quan đến họ, hụi, biêu được điều chỉnh bởi Nghị định 19/2019/NĐ-CP của Chính phủ.
Về nguyên tắc tổ chức họ, hụi được quy định tại Điều 3 nghị định này như sau:
“Việc tổ chức họ phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 của Bộ luật dân sự.
Việc tổ chức họ chỉ được thực hiện nhằm mục đích tương trợ lẫn nhau giữa những người tham gia quan hệ về họ.
Không được tổ chức họ để cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, huy động vốn trái pháp luật hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác.”
Như vậy, hoạt động chơi hụi bản thân nó hoàn toàn hợp pháp, nó chỉ bị nghiêm cấm nếu người chơi lợi dụng nó để che giấu hoạt động cho vay nặng lãi, lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
2. Nguyên tắc tổ chức hụi và các hình thức chơi
2.1. Nguyên tắc tổ chức hụi
Như các thông tin trên thì việc chơi hụi là một hình thức giao dịch tài sản, dựa trên tập quán đã có từ lâu đời và căn cứ theo thỏa thuận của một nhóm người để cùng định ra số người, số tiền, cách thức góp, quyền và nghĩa vụ của các thành viên, thời gian, số tiền lĩnh,..
Dựa theo các nguyên tắc được quy định ở Nghị định 19/2019/NĐ-CP và các nguyên tắc cơ bản trong giao dịch dân sự được quy định tại Bộ luật Dân sự thì việc tổ chức hụi cần tuân theo các nội dung sau:
– Không phân biệt đối xử;
– Việc thực hiện, xác lập, chấm dứt các quyền và nghĩa vụ dân sự cần được được thực hiện dựa trên nguyên tắc tự do, tự nguyện, thiện chí, trung thực, và không được xâm phạm đến lợi ích người khác.
– Việc tổ chức chơi hụi chỉ nhằm mục đích tương trợ nhân dân, không được tổ chức dưới hình thức lừa đảo, cho vay nặng lãi, chiếm đoạt tài sản, huy động vốn trái phép hoặc các hành vi khác.
2.2. Các hình thức chơi hụi
Chơi hụi chia làm 2 hình thức là chơi hụi tính lãi và chơi hụi không có lãi. Trong đó:
– Chơi hụi tính lãi: khi một con hụi cần tiền gấp, nếu muốn chốt hụi sớm thì phải chịu một phần lãi của những con hụi khác, phần lãi này trừ trực tiếp vào số tiền phải đóng hụi của những người khác.
Bản chất của việc chơi hụi không có lãi gần giống với việc trả góp, nên lợi ích của việc chơi hụi không có lãi đó là có thể nhận được một số tiền lớn để giải quyết vấn đề cá nhân, sau đó sẽ chia đều theo ngày trả dần.
– Chơi hụi không có lãi: Đến kỳ chốt hụi, con hụi nhận được đủ số tiền, và sẽ phải tiếp tục đóng hụi định kỳ hàng tháng.
Đối với việc chơi hụi có lãi, nếu chốt hụi cuối cùng, người chơi hụi có khả năng nhận về số tiền lớn hơn số vốn bỏ ra ban đầu. Tuy nhiên, hình thức này cũng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro như: con hụi ôm tiền bỏ chạy, biến tấu thành cho vay nặng lãi, lừa đảo….
3. Lãi suất hợp pháp khi tham gia chơi hụi
Tại Điều 21 Nghị định 19/2019/NĐ-CP có quy định về lãi suất tối đa trong hụi như sau:
” Điều 21. Lãi suất trong họ có lãi
1. Lãi suất trong họ có lãi do các thành viên của dây họ thỏa thuận hoặc do từng thành viên đưa ra để được lĩnh họ tại mỗi kỳ mở họ nhưng không vượt quá 20%/năm của tổng giá trị các phần họ phải góp trừ đi giá trị các phần họ đã góp trên thời gian còn lại của dây họ. Trường hợp mức lãi suất giới hạn nói trên được điều chỉnh bởi cơ quan có thẩm quyền theo quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật dân sự thì áp dụng mức lãi suất giới hạn được điều chỉnh đó.
2. Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận hoặc do từng thành viên đưa ra để được lĩnh họ tại mỗi kỳ mở họ vượt quá lãi suất giới hạn quy định tại khoản 1 Điều này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực.”
Như vậy, lãi suất hợp pháp tại mỗi kỳ mở họ nhưng không vượt quá 20%/năm của tổng giá trị các phần họ phải góp trừ đi giá trị các phần họ đã góp trên thời gian còn lại của dây họ. Trường hợp mức lãi suất giới hạn nói trên được điều chỉnh bởi cơ quan có thẩm quyền theo quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật dân sự thì áp dụng mức lãi suất giới hạn được điều chỉnh đó.
4. Phân tích và lưu ý thực tiễn khi tham gia
4.1. Khi nào tham gia “chơi họ, hụi” là hợp pháp?
– Được tổ chức nhằm mục đích tương trợ lẫn nhau, không nhằm mục tiêu kinh doanh hoặc lợi nhuận kiểu tín dụng.
– Thành viên và chủ họ đáp ứng điều kiện theo pháp luật (năng lực hành vi dân sự, tuổi, khả năng…).
– Có văn bản thoả thuận rõ ràng hoặc ít nhất có sổ họ ghi chép đầy đủ.
– Tuân thủ nguyên tắc “họ không có lãi” hoặc nếu có lãi thì mức lãi không vượt quá mức cho phép (không vượt 20%/năm).
– Điều kiện thông báo với UBND cấp xã nếu thuộc trường hợp giá trị lớn hoặc tổ chức nhiều dây.
Khi đáp ứng các yếu tố này, việc tham gia dây họ/hụi không vi phạm pháp luật và có thể coi là một hình thức hợp pháp.
4.2. Những rủi ro và hình thức biến tướng thường gặp
– Chủ họ “ôm” tiền rồi bỏ trốn → thành viên không được lĩnh họ.
– Biến tướng thành hình thức cho vay nặng lãi: chủ họ hoặc thành viên lĩnh họ trước rồi bắt đóng lãi suất cao hoặc người khác phải bỏ giá cao rồi lĩnh, dẫn tới mức lãi vượt 20%/năm.
– Huy động vốn trái phép khi tổ chức nhiều dây, kêu gọi bên ngoài tham gia mà không đăng ký, không thông báo UBND cấp xã.
– Không lập sổ họ, không có giấy biên nhận, thành viên khó chứng minh quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.
– Tham gia khi không hiểu rõ thoả thuận, hoặc chủ họ không minh bạch.
Như vậy, thấy rằng hụi, họ, biêu, phường không bị pháp luật cấm và được thừa nhận là một hình thức giao dịch dân sự hợp pháp, nếu việc tổ chức và tham gia tuân thủ đúng các quy định của pháp luật nêu trên.
Trên đây là toàn bộ những nội dung và các vấn đề liên quan đến tính hợp pháp trong quá trình chơi hụi. Trường hợp có bất kỳ thắc mắc nào, vui lòng liên hệ theo thông tin bên dưới, chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn dưới mọi hình thức.
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
Chi nhánh Đà Nẵng: 141 Diệp Minh Châu, phường Hòa Xuân, thành phố Đà Nẵng
Chi nhánh Miền Trung: 67 Trần Xuân Lê, phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng
Điện thoại: 0931548999; 02367300899
