Trong mọi quốc gia, thuế là nguồn thu chủ yếu để Nhà nước thực hiện các chức năng quản lý, duy trì hoạt động bộ máy công quyền và bảo đảm phúc lợi xã hội. Hệ thống thuế chỉ vận hành hiệu quả khi có sự tuân thủ nghiêm chỉnh của người nộp thuế và đặc biệt là sự liêm chính, minh bạch của đội ngũ cán bộ quản lý thuế. Tuy nhiên, trong thực tế quản lý thuế tại Việt Nam, vẫn tồn tại tình trạng tiêu cực, móc nối giữa cán bộ thuế và người nộp thuế nhằm gian lận, trốn thuế, gây thất thoát lớn ngân sách nhà nước.
Để xử lý hành vi nguy hiểm này, pháp luật hình sự Việt Nam đã quy định Điều 223 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về tội thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng. Đây là tội danh mang tính đặc thù, tập trung vào trách nhiệm hình sự của các cán bộ quản lý thuế khi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tiếp tay cho các hành vi trốn thuế.
– Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017);
1. Khái niệm, bản chất của Tội thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng
1.1. Khái niệm
Thuế là một khoản nộp ngân sách nhà nước bắt buộc của tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân theo quy định của các luật thuế (Căn cứ pháp lý tại khoản 1 Điều 3 Luật quản lý thuế 2019)
Người nộp thuế: Là tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ kê khai, nộp thuế cho Nhà nước theo quy định của pháp luật thuế (bao gồm: doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân có thu nhập chịu thuế…).
Thông đồng: Là sự cấu kết, thỏa thuận ngầm giữa cán bộ quản lý thuế và người nộp thuế nhằm che giấu hành vi vi phạm nghĩa vụ thuế.
Bao che: Là hành vi cố ý làm ngơ, che đậy, hợp thức hóa các sai phạm thuế của người nộp thuế để họ tránh bị xử lý theo quy định pháp luật.
Gây hậu quả nghiêm trọng: Là việc gây thiệt hại lớn cho ngân sách nhà nước do số tiền thuế bị thất thu, gây tổn hại đến hoạt động tài chính công.
Thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn miễn thuế, giảm thuế, xóa nợ tiền thuế, xóa nợ tiền phạt, hoàn thuế, xác nhận việc thực hiện nghĩa vụ nộp thuế của người nộp thuế không đúng quy định của pháp luật làm thất thoát tiền thuế phải nộp vào ngân sách nhà nước.
1.2. Bản chất
Xâm phạm trật tự quản lý thuế của Nhà nước.
Làm thất thoát nguồn thu ngân sách quốc gia.
Tiếp tay cho hành vi trốn thuế, gian lận thuế.
Làm suy giảm niềm tin xã hội đối với bộ máy công quyền, tạo môi trường cho tham nhũng, tiêu cực phát triển.
Bản chất của tội phạm này là sự cấu kết giữa chủ thể có quyền lực (cán bộ thuế) với chủ thể có lợi ích vật chất (người nộp thuế) để cùng hưởng lợi từ việc gian lận thuế, vi phạm pháp luật thuế nghiêm trọng.
2. Cấu thành tội phạm Tội thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng
2.1. Chủ thể
Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự. Người từ đủ 16 tuổi sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với mọi loại tội. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng trong một số trường hợp theo quy định pháp luật hình sự.
Chủ thể của tội phạm là cá nhân đủ 16 tuổi có năng lực trách nhiệm hình sự
Chủ thể của tội phạm có thể là cá nhân thực hiện tội phạm một mình nhưng cũng có thể là nhiều người cùng thực hiện tội phạm. Trường hợp nhiều người thực hiện cùng một tội phạm được quy định theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, quy định về đồng phạm. Theo đó, đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.
2.2. Khách thể
Tội phạm thông đồng, bao che cho người nộp thuế là một tội phạm mới, cụ thể hóa hành vi cố ý làm trái quy định của nhà nước về trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực thuế. Tội phạm này xâm phạm đến trật tự quản lý thuế, xâm phạm đến các quy định của nhà nước về thuế, gây ảnh hưởng đến hiệu lực quản lý thuế của nhà nước, ảnh hưởng đến ngân sách quốc gia.
Tội thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng còn làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan thuế, ảnh hưởng đến uy tín, hình ảnh của Nhà nước trong mắt nhân dân.
2.3. Mặt Khách quan
2.3.1. Hành vi khách quan
Hành vi thông đồng, bao che cho người nộp thuế có thể biểu hiện qua:
Hành vi thông đồng: Chủ động gợi ý, thỏa thuận với người nộp thuế để hợp thức hóa hồ sơ; Hướng dẫn người nộp thuế lập hồ sơ gian dối; Thống nhất “chia chác” số tiền trốn thuế được.
Hành vi bao che: Làm ngơ trước sai phạm khi kiểm tra, thanh tra thuế; Không xử lý khi phát hiện hành vi gian lận thuế; Hợp thức hóa hồ sơ nộp thuế, tạo điều kiện cho việc che giấu hành vi vi phạm.
Ví dụ thực tiễn:
– Cán bộ thuế khi kiểm tra phát hiện doanh nghiệp kê khai hóa đơn đầu vào giả mạo nhưng vẫn ký xác nhận hồ sơ hợp lệ.
– Thanh tra thuế bỏ qua khoản doanh thu chưa kê khai để doanh nghiệp giảm số thuế phải nộp.
2.3.2. Hậu quả
Hậu quả trực tiếp: Thất thu số lượng lớn tiền thuế mà lẽ ra ngân sách nhà nước được thu.
Hậu quả gián tiếp: Mất công bằng trong kinh doanh, tạo ra lợi thế bất hợp pháp cho doanh nghiệp gian lận, làm méo mó thị trường.
Ví dụ: Một doanh nghiệp kê khai khống chi phí để giảm thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp từ 10 tỷ đồng xuống còn 2 tỷ đồng, gây thất thoát 8 tỷ đồng ngân sách.
2.3.3. Mối quan hệ nhân quả
Phải chứng minh rõ mối liên hệ trực tiếp giữa hành vi thông đồng, bao che và hậu quả thất thu thuế thực tế.
Hậu quả càng lớn thì mức độ nghiêm trọng của hành vi càng cao.
2.4. Mặt chủ quan của tội phạm
Lỗi cố ý trực tiếp: Người phạm tội biết rõ hành vi mình thực hiện là vi phạm quy định pháp luật thuế, nhưng vẫn thực hiện (Người phạm tội nhận thức được hành vi của mình gây thiệt hại, thất thoát thuế của Nhà nước nhưng vẫn cố ý bao che, thông đồng với người nộp thuế để thực hiện hành vi phạm tội).
Động cơ, mục đích của việc phạm tội không phải là yếu tố bắt buộc trong cấu thành tội phạm. Dù là động cơ, mục đích vì vụ lợi cá nhân hay mối quan hệ cá nhân giữa người phạm tội và người nộp thuế, hay những động cơ, mục đích khác người phạm tội vẫn có thể bị truy cứu hình sự như thường nếu có đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Ví dụ: Sau khi thông đồng giúp doanh nghiệp trốn thuế, cán bộ thuế nhận tiền chia phần “hoa hồng” từ số thuế trốn được.
3. Mức hình phạt của Tội thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng
KHUNG HÌNH PHẠT 1:
Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện một trong các hành vi sau đây, làm thất thoát tiền thuế phải nộp từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
– Thực hiện việc miễn thuế, giảm thuế, xóa nợ tiền thuế, xóa nợ tiền phạt, hoàn thuế không đúng quy định của Luật Quản lý thuế và các quy định khác của pháp luật về thuế;
– Xác nhận việc thực hiện nghĩa vụ thuế của người nộp thuế không đúng quy định của[178] Luật Quản lý thuế và quy định khác của pháp luật về thuế.
KHUNG HÌNH PHẠT 2:
Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 12 năm: Vì vụ lợi; Có tổ chức; Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt; Làm thất thoát tiền thuế từ 300.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng.
KHUNG HÌNH PHẠT 3:
Phạm tội gây thất thoát tiền thuế 1.000.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm.
Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
4. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với Tội thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng
Khi xét xử Tội thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng quy định một số tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự nhằm đảm bảo tính răn đe và nghiêm minh. Các tình tiết này được quy định tại Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) và áp dụng cụ thể cho tội này như sau:
Phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp: Hành vi được thực hiện bởi một nhóm người có sự phân công, phối hợp chặt chẽ nhằm thực hiện các hành vi thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng với tính chất chuyên nghiệp cao và quy mô lớn.
Tái phạm nguy hiểm: Người phạm tội đã từng bị kết án về Tội thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng và chưa được xóa án tích mà tiếp tục vi phạm.
Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng
Dùng thủ đoạn xảo quyệt để thực hiện hành vi phạm tội thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng
Tái phạm nguy hiểm;
Lôi kéo người dưới 18 tuổi cùng tham gia;
Tùy vào từng trường hợp cụ thể, các tình tiết này có thể chuyển khung hình phạt sang mức cao hơn hoặc làm căn cứ để không cho hưởng án treo, giảm nhẹ hình phạt
Việc quy định tội danh “Thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng” trong Bộ luật Hình sự không chỉ là chế tài răn đe hữu hiệu mà còn thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Nhà nước trong việc xây dựng một hệ thống quản lý thuế minh bạch, công bằng, liêm chính. Bên cạnh việc xử lý nghiêm khắc bằng pháp luật hình sự, rất cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nội bộ ngành thuế, minh bạch hóa quy trình quản lý thuế, siết chặt kỷ luật công vụ để ngăn chặn tận gốc loại tội phạm nguy hiểm này.
Trên đây là bài viết của Luật Dương Gia về “Tội thông đồng, bao che cho người nộp thuế gây hậu quả nghiêm trọng”. Trong trường hợp còn đang thắc mắc hoặc cần sử dụng dịch vụ, hãy liên hệ ngay với Luật Dương Gia để được tư vấn nhanh chóng và chính xác nhất.
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
Chi nhánh Đà Nẵng: 141 Diệp Minh Châu, phường Hòa Xuân, thành phố Đà Nẵng
Chi nhánh Miền Trung: 67 Trần Xuân Lê, phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng
Điện thoại: 0931548999; 02367300899
